วันพุธที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2562

กิจกรรมและประชุมชมรม ประจำเดือน สิงหาคม 2562


สมาชิกชมรม The DXER Thailand บอเชิญเพื่อนนักวิทยุสมัครเล่นทั่วไป และผู้สนใจ เข้าร่วมกิจกรรมประจำเดือน สิงหาคม 2562 ในวันเสาร์ที่ 17 สิงหาคม 2562 ตั้งแต่เวลา 9.00 - 17.00 น. ที่บ้านของคุณนพดล (HS1ZHY) ซ.คลองหลวง 10 ข้างโรงกษาปณ์ ถ.พหลโยธิน รังสิต ปทุมธานี

กำหนดการ

กิจกรรม เริ่มเวลา 09:00 น. โดยประมาณ
- แนะนำการใช้  50KHz-900MHz NanoVNA Vector Network Analyzer HF VHF UHF Antenna Analyzer 2.8" TFT Screen โดยคุณตี๋ (E24MTA)
- สร้างสายอากาศย่าน  UHF แบบพกพา เพื่อรับสัญญานจาก ดาวเทียม โดยคุณตี๋ (E24MTA)
- สร้างสายอากาศ ย่าน VHF - Folded Dipole, Fork Antenna และ สายอากาศแบบต่างๆ โดย  อาตุ้ม (HS1DNG)
- การสร้าง HOT SPOT และ การลงโปรแกรมต่างๆ ที่ใช้กับ HOT SPOT ในการติดต่อสื่อสารบน ระบบ DSTAR , DMR  - โดย HS1ZBT , HS1ZHY
- นำเสนอรูปแบบของจอแสดงผล Nextion , TJC ที่ใช้เชื่อมต่อกับ HOT SPOT  โดยพี่ตู่ (HS1ZHY)
- นำเสนอเครื่อง POC หลากหลายรุ่น ที่ใช้ในการติดต่อสื่อสารผ่าน โปรแกรม Zello และ Teamspeak 3 โดย HS1ZHY
- ความรู้พื้นฐานในการใช้ Smith Chart  โดยคุณอ๊อด (HS0DJU)
- พูดคุยเรื่องทั่วไปในกิจการวิทยุสมัครเล่น และ Update อุปกรณ์ใหม่ๆ 

ประชุมประจำเดือน สิงหาคม  2562 เริ่มเวลาประมาณ 17:00 น.
- ความคืบหน้าการขอต่ออายุใบอนุญาตชมรม
- การเดินทาง DX จ.ชุมพร
- กิจกรรม Field Day
- เรื่องอื่นๆ

จึงขอเชิญเพื่อนๆ และผู้สนใจเข้าร่วมกิจกรรม
ท่านที่สนใจ ติดต่อชมรม The DXER Thailand ได้ที่
- ความถี่ 144.9375MHz เรียกขานเพื่อนสมาชิกชมรม The DXER Thailand สัญญาณเรียกขาน E20AE
- ส่งข้อความถี่ Facebook Fanpage: E20AE
- แอพพลิเคชั่น Zello ค้นหาห้อง ชมรมวิทยุสมัครเล่น The DXER (E20AE)

วันจันทร์ที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2562

กิจกรรมและประชุมชมรม ประจำเดือน กรกฎาคม 2562


สมาชิกชมรม The DXER Thailand เพื่อนนักวิทยุสมัครเล่นทั่วไป และผู้สนใจ เข้าร่วมกิจกรรมประจำเดือน กรกฎาคม 2562 ในวันเสาร์ที่ 20 กรกฎาคม 2562 ตั้งแต่เวลา 9.00 - 17.00 น. ที่บ้านของคุณนพดล (HS1ZHY) ซ.คลองหลวง 10 ข้างโรงกษาปณ์ ถ.พหลโยธิน รังสิต ปทุมธานี

กำหนดการ

กิจกรรม เริ่มเวลา 09:00 น. โดยประมาณ
- ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับดาวเทียม (e24mta)
- การลงโปรแกรมติดตามดาวเทียม (ใครต้องการลง เอา Notebook Computer มาด้วย) (e24mta)
- สร้าง ซ่อม ปรับแต่ง สารพัดสายอากาศ (hs1dng)
- การใช้งานจอภาพ TJC (hs5blo, hs1zbt)
- ปรับแต่งวิทยุระบบดิจิตอล DSTAR DMR (hs1zhy, hs1zbt)
- ทดลองและทดสอบสายอากาศย่านความถี่ 70 cm เพื่อเตรียมใช้งานกับดาวเทียม (hs0dju)
- ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับ Linear Transponder (hs0dju)
- การโคจรของดาวเทียม (ดาวเทียมโคจรได้อย่างไร) (hs0dju)
- Diplexer และ Duplexer เหมือนหรือต่างกันอย่างไร (hs0dju)
- Q&A สำหรับผู้จะสอบ “ขั้นกลางไทย” (hs0dju, e22mal)

ประชุมประจำเดือน กรกฎาคม 2562 เริ่มเวลา 17:00 น.
- ความคืบหน้าการขอต่ออายุใบอนุญาตชมรม
- การเตรียมตัวร่วมแข่งขัน CQWW VHF
- Field Day
- เรื่องอื่นๆ

จึงขอเชิญเพื่อนๆ และผู้สนใจเข้าร่วมกิจกรรม
ท่านที่สนใจ ติดต่อชมรม The DXER Thailand ได้ที่
- ความถี่ 144.9375MHz เรียกขานเพื่อนสมาชิกชมรม The DXER Thailand สัญญาณเรียกขาน E20AE
- ส่งข้อความถี่ Facebook Fanpage: E20AE
- แอพพลิเคชั่น Zello ค้นหาห้อง ชมรมวิทยุสมัครเล่น The DXER (E20AE)

--- สรุปภาพรวมกิจกรรม ---
ช่วงเช้า เวลา 8 โมง เพื่อนๆ พี่ๆ
ไปรวมตัวกันที่บ้านของน้องบุษบา
(E24YJQ) เพื่อจัดการกับเสา
อากาศที่โค้งงอเพราะแรงลม
 
อาตุ้ม (HS1DNG) คุณธนัช (E23PBE)
และพี่เว้ง (E22QNR) กำลังช่วยกันตัด
ส่วนของท่อน้ำเหล็กท่อนที่โค้งงอออก
และติดตั้งสายอากาศทั้งชุดกลับเข้าที่
โดยรวมแม้ความสูงลดลงบ้าง แต่
แข็งแรงขึ้นมาก น่าจะทนลมไปได้อีกนาน
 
ส่วนหนึ่งของเพื่อนที่มาร่วมกิจกรรม
ที่บ้านของคุณนพดล (HS1ZHY)
ตั้งแต่เช้า
 




ปรับแต่งวิทยุระบบดิจิตอล
กันอย่างสนุกสนาน มีกล่องใส่
hotspot สวยๆ มาเล่นกันด้วย
คุณชิน (ธนัช E23PBE) กำลัง
ขมักเขม้นกับการ ตัด เจาะ บัดกรี
 


กลุ่มนี้ก็ดิจิตอลกันอีก
 
สายอาากศสองย่านความถี่ ได้รับ
ความเอื้อเฟ้อจากพี่ประสิทธิ์ (HS1BFR)
แห่ง "Clubstation"
 
พี่หมอ จีรกร (HS0EBS)
กำลังจิ้มเครื่องคิดเลข สร้างแบบ
สายอากาศแบบ Helical สำหรับ
ย่านความถี่ VHF
 



ทำจนเสร็จก็นำมาวัดค่าอิมพิแดนซ
ก่อนทำการทดสอบจริงต่อไป
 

จากนั้นก็นำมาทดสอบการใช้งาน
กลางสนาม ค่อยมีพื้นที่ให้เล่นกันหน่อย
 
 
 

คุณเจตพล (E22MAL) และคุณ
จิตรยุทธ (HS0DJU) ช่วยกันทดสอบ
สายอากาศย่าน UHF ที่สร้างขึ้น
 

เพื่อนๆ กำลังทดลองรับสัญญาณจาก
ดาวเทียมวิทยุสมัครเล่นกันอย่างสนุกสนาน
 
วิดิโอ เพื่อนๆ กำลังรับสัญญาณ
จากดาวเทียมวิทยุสมัครเล่น

เพื่อนๆ ตั้งใจฟังเรื่องวิชาการ
เกี่ยวกับการโคจรของดาวเทียม
การทำงานของทรานสปอนเดอร์
ไดเพล็กเซอร์และดูเพล็กเซอร์
โดยคุณจิตรยุทธ (HS0DJU)




คุณสิปปภาพ (E24MTA) บรรยาย
การใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์
ค้นหาดาวเทียม
แอบนั่งหลับไปหลายรอบ
น้องกิ๊ก บุษบา (E24YJQ)
ถูกบังคับให้นั่งฟังรหัสมอร์ส
เห็นเขียนได้ครบ คงไม่แอบหลับมั้ง
 


จนเย็นแล้ว เพื่อนๆ ก็ยังอยู่ทำ
กิจกรรมกันอย่างหนาแน่น
 



เพื่อนๆ ร่วมกันประชุมประจำเดือน
ของชมรม The DXer Thailand

จากนั้นชมรมทำการทดสอบสัญญาณประจำสัปดาห์ โดยมีน้องกิ๊ก บุษบา (E24YJQ) ทำหน้าที่เป็น Net Operator
แล้วพบกันใหม่ในกิจกรรมคราวหน้านะครับ
73 DE HS0DJU (จิตรยุทธ จุณณะภาต) with the group The DXER Thailand

วันศุกร์ที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2562

ดาวเทียมโคจรรอบโลกได้อย่างไร


ไม่นานมานี้นักวิทยุสมัครเล่นไทยมีดาวเทียมที่ถูกสร้างโดยนักวิทยุสมัครเล่นไทย เพื่อพวกเราที่เป็นนักวิทยุสมัครเล่นทั้งหลายจะได้ใช้งานกัน ต่อจากนี้ไปเราคงมีโอกาสคุ้นเคยกับดาวเทียมทั้งของไทยเราเองและดาวเทียมวิทยุสมัครเล่นอื่นๆที่ถูกส่งขึ้นไปโคจรอยู่รอบโลกมากขึ้น  แต่เพื่อนๆ สงสัยหรือไม่ว่าดาวเทียมต่างๆโคจรรอบโลกอยู่ได้อย่างไรโดยไม่หลุดออกไปนอกโลกหรือตกลงมาสู่ผิวโลก

ภาพที่ 1 วัตถุมีมวลเคลื่อนที่เป็นวงกลม
(หรือส่วนโค้งใดๆ) จะมีแรงหนีศูนย์กลาง
เกิดขึ้นเสมอ

คำตอบง่ายๆ คือดาวเทียมต้องโคจรด้วยความเร็วที่เหมาะสมกับความสูงของมัน ไม่อย่างนั้นจะตกสู่โลก หรือหลุดออกไปจากโลก  ความสมดุลในการโคจรรอบโลกของดาวเทียม (ที่ทำให้ดาวเทียมไม่ตกสู่ผิวโลกหรือหลุดออกนอกวงโคจรของโลก) เกิดจากสมดุลระหว่างแรงหนีศูนย์กลางจากการโคจรเป็นวงกลม กับ แรงดึงดูดระหว่างมวลของโลกและของดาวเทียม (ดูภาพที่ 1 และ 2) เขียนเป็นสมการได้ว่า

ภาพที่ 2 ดาวเทียมโคจรรอบโลก
โดยไม่หลุดออกไปหรือตกลงสู่
ผิวโลกเพราะแรงหนีศูนย์กลางจาก
การเคลื่อนที่เป็นวงกลมและแรง
ดึงดูดระหว่างมวล (ของดาวเทียม
กับโลก) สมดุลกัน

แรงหนีศูนย์กลาง (ที่พยายามเหวี่ยงดาวเทียมออกจากโลก) = แรงดึงดูดระหว่างมวล (ของดาวเทียมกับโลก)
m•v2/r = G•M•m/r2
v = (G•M/r)1/2
G ค่าคงที่แรงโน้มถ่วงสากลมีค่า 6.674×10−11 นิวตัน เมตร2 กิโลกรัม−2
M คือ มวล (mass) ของโลกคือ 5.972×1024  Kg
v คือความเร็วเชิงเส้น หน่วย เมตร/วินาที (m/s)
R ระยะจากจุดศูนย์กลางของโลกถึงดาวเทียม ดาวเทียมอยู่สูงจากผิวโลกเท่าใด ก็บวกรัศมีของโลกคือ 6,371,000 เมตร เข้าไปด้วย

G กับ M มีค่าคงที่อยู่แล้ว
เมื่อ R น้อยลง v ต้องมากขึ้น
นี่เองทำให้ low orbit satellite (ดาวเทียมวงโคจรต่ำ) ต้องโคจรเร็วกว่า geostationary satellite (ดาวเทียมค้างฟ้า)  เพื่อเหวี่ยงตัวออกให้ทัน ไม่งั้นโดนโลกดูดหล่นลงมา

Geostationary satellite (ดาวเทียมค้างฟ้า)

ในกรณีของ Geostationary satellite (เรียกอีกอย่างหนึ่งได้ว่า “ดาวเทียมค้างฟ้า”) ซึ่งมักจะเป็นดาวเทียมสำหรับการสื่อสารหลัก เช่น ไทยคม (Thaicom) คือดาวเทียมโคจรด้วยความเร็วเชิงมุมเดียวกันกับโลก (หมุนไปพร้อมๆ กับโลกหมุน พอดี) ผู้สังเกตบนผิวโลกจะเห็นว่ามันอยู่ตำแหน่งเดียวกันตลอด  ดาวเทียมเหล่านี้ต้องอยู่สูงจากผิวโลก  35,786 กิโลเมตร ไม่ว่าดาวเทียมนั้นจะมีมวลเท่าใดก็จะสมดุลที่ความสูงนั้นเสมอ

ดาวเทียมค้างฟ้าสูงแค่ไหน

35,786 กม. นี่ สูงแค่ไหน ลองเปรียบเทียบเล่นๆ ว่า ประเทศไทย มีขนาด เหนือสุด-ใต้สุด จากอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ถึง อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ระยะทาง 1,650 กิโลเมตร (ทางตรง) ดังนั้น 35,786 กม. ก็คือ 21.688 เท่าของประเทศไทย

Low Earth Orbit (LEO Satellites

พวก สถานีอวกาศ (ISS: International Space Station) ดาวเทียม วิทยุสมัครเล่นทั้งหลาย รวมทั้ง JAISAT-1 เองด้วย เป็นดาวเทียม low orbit คือวงโคจรมันอยู่ต่ำกว่า วงโคจรของดาวเทียมค้างฟ้า  จึงต้องโคจรรอบโลกด้วยความเร็วสูงไม่เช่นนั้นแล้วจะถูกแรงดึงดูดของโลกชนะแรงหนีศูนย์กลางจากการโคจรและตกกลับลงมาสู่ผิวโลก    ดังนั้น ISS โคจรรอบโลกใช้เวลา 90 นาที นักบินอวกาศบนสถานีอวกาศนานาชาติจะเห็นพระอาทิตย์ขึ้น-ลง 16 รอบใน 24 ชม.

คลื่นวิทยุใช้เวลาเดินทางไป-กลับ จากดาวเทียมเท่าใด

ลองคำนวณเล่นๆ ในกรณีของดาวเทียมค้างฟ้าว่า เมื่อเราส่งคลื่นวิทยุขึ้นไปหาดาวเทียมเหล่านั้น จากนั้นมันส่งคลื่นกลับมาหาเราบนผิวโลก ทั้งหมดนี้จะใช้เวลาเท่าใด จาก

s = v•t
s เป็นระยะทาง
v คือความเร็วในการเดินทาง
t คือเวลาที่ใช้ในการเดินทาง
ดังนั้น
t = s/v

คลื่นวิทยุ เดินทาง 299,792,458 เมตร/วินาที (ในสุญญากาศ แต่ในอากาศก็ไม่ต่างมาก อาจช้ากว่านิดหน่อย) สัญญาณวิทยุ วิ่งขึ้นไปดาวเทียมแบบ Geostationary (ดาวเทียมค้างฟ้า) อย่างไทยคม แล้ววิ่งลงมา เป็นระยะทาง 35,786 x 2 = 71,572 กม. หรือ 71,572,000 เมตร (โดยประมาณ) ดังนั้นคลื่นวิทยุ ต้องใช้เวลาเดินทาง

t = s/v = 71,572,000 (m) / 299,792,458 m/s)
= 0.2387... วินาที (โดยประมาณ) คือราว 1/4 วินาที  เรียกว่าดาวเทียมอยู่ไกลมาก ขนาดคลื่นวิทยุที่เดินทางเร็วแล้ว ยังใช้เวลานานกว่าจะเดินทางดึงได้

Doppler Effect คืออะไร

ดอปเปลอร์ เอฟเฟ็ค หรือ ปรากฏการณ์ดอปเปลอร์ ตั้งตามชื่อของ Christian Andreas Doppler นักฟิสิกส์ นักคณิตศาสตร์ ชาวออสเตรีย คือ การที่ความถี่ที่ผู้สังเกตการณ์ (ก็ ผู้รับ นั่นแหละ) รับได้ เมื่อผู้ส่งและผู้รับมีความเร็วสัมพัทธ์ต่อกัน โอ้ว แมน มึน!

ใจเย็นๆ ครับ ตัวอย่างคลาสสิก ที่เราแทบทุกคนคุ้นเคยกับปรากฏการณ์ คือ หวูดรถไฟ ถ้าเราอยู่ริมทางรถไฟ (เราอยู่เฉยๆ) แล้วรถไฟ เปิดหวูด วิ่งผ่านเราไป ตอนรถไฟวิ่งเข้าหาเรา เราจะได้ยินเสียงหวูดความถี่สูงขึ้น แต่เมื่อวิ่งผ่านเราไป เราจะได้ยินความถี่ต่ำลง นั่นคือปรากฏการณ์ดอปเปลอร์ ที่ว่านี้

ปรากฏการณ์ดอปเปลอร์ หรือ Doppler Effect นี้เกิดได้กับคลื่นทุกประเภท รวมทั้ง คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าด้วย (คลื่นวิทยุก็เป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า) ดังนั้นถ้าแหล่งส่งสัญญาณมีการเคลื่อนที่ด้วยความเร็วสัมพัทธ์กับผู้รับหรือผู้สังเกตการณ์ก็จะเกิดปรากฏการณ์ดอปเปลอร์ด้วย ดูภาพที่ 3

ภาพที่ 3 เมื่อแหล่งกำเนิดคลื่นและ
ผู้สังเกตการณ์มีความเร็วสัมพัทธ์ต่อกัน
จะเกิดปรากฏการณ์ดอปเปลอร์ คือ
ความถี่ที่ผู้สังเกตการณ์รับได้เปลี่ยนไป
จากความถี่เดิมที่แหล่งกำเนิดสร้างขึ้น

ปรากฏการณ์ดอปเปลอร์กับดาวเทียม

ในดาวเทียม Geostationary หรือ ดาวเทียมค้างฟ้า  เราไม่ต้องชดเชย Doppler effect เพราะ ตัวผู้ส่งสัญญาณ ตัวดาวเทียมเอง และผู้รับสัญญาณ ไม่มีความเร็วต่อกัน ทุกอย่างดูเหมือนอยู่นิ่งต่อกันและกัน เพียงแค่มันหมุนไปพร้อมๆ กับโลกเท่านั้นเอง แต่กับดาวเทียมพวก LEO หรือ Low Earth Orbit ทั้งหลาย (รวมทั้ง JAISAT-1 ของเราด้วย)  ดาวเทียมเหล่านี้โคจรผ่านส่วนต่างๆ ของโลกไปเร็วมาก (ไม่อย่างนั้นแล้วมันจะตกลงมาสู่ผิวโลกตามที่อธิบายไปแล้วข้างต้น) ดังนั้นต้องคำนึงถึง Doppler effect ด้วย

เวลาดาวเทียม LEO โคจรมาหาเรา (ใกล้เข้ามา) สัญญาณที่เรา Uplink ขึ้นไป จะไปถึงดาวเทียมที่ความถี่สูงขึ้น (เราก็อาจจะต้องชดเชย ด้วยการส่งที่ความถี่ต่ำลงนิด) และสัญญาณที่ Downlink กลับลงมาจากดาวเทียม ก็จะมีความถี่สูงขึ้นด้วย เราก็อาจจะต้องรับที่ความถี่สูงขึ้นหน่อย)

ในทางกลับกัน เมื่อดาวเทียมโคจรออกจากเรา (ไกลออกไป) สัญญาณที่เรา Uplink ขึ้นไป จะไปถึงดาวเทียมที่ความถี่ต่ำลง (เราก็อาจจะต้องชดเชย ด้วยการส่งที่ความถี่สูงขึ้นนิด) และสัญญาณที่ Downlink กลับลงมาจากดาวเทียม ก็จะมีความถี่ต่ำลงด้วย เราก็อาจจะต้องรับที่ความถี่ต่ำลงหน่อย)

บางทีเราเรียก Doppler Effect ว่า Doppler Shift ก็ได้ เพราะผลของมันทำให้ความถี่ที่รับได้ขยับ (shift) ไปนิดหน่อย
เพื่อนๆ คงได้ข้อมูลและความรู้เกี่ยวกับดาวเทียมมากขึ้นและจะได้ใช้ดาวเทียมสำหรับนักวิทยุสมัครเล่นต่างๆ ที่โคจรอยู่รอบโลกเราได้ดีและสนุกยิ่งขึ้นเรื่องของความรู้เกี่ยวกับการใช้งานดาวเทียมยังไม่จบเพียงเท่านี้นี้แล้วเราจะทยอยนำมาเล่าให้ฟังในบทความต่อๆ ไปนะครับ

สำหรับวันนี้
73 DE HS0DJU (จิตรยุทธ จุณณะภาต)

วันอังคารที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2562

ดาวเทียมวิทยุสมัครเล่น JAISAT-1 ขึ้นสู่อวกาศ


เมื่อวันที่ 5 กรกฏาคม 2562 เวลา 05:41:46 (GMT) ตรงกับเวลา 12:41:46 นาฬิกาเวลาในประเทศไทย  จรวดโซยุส-2 (Soyuz-2) ถูกยิงจากฐานยิงศูนย์อวกาศ Vostochny ในประเทศรัสเซีย ภารกิจหลักของจรวดนี้คือการนำดาวเทียมอุตุนิยมวิทยาของรัสเซียคือ เมดิออ เอ็ม2-2 (Meteor M2-2) ขึ้นสู่อวกาศ หลังจากการเสียหายของ เมดิออ เอ็ม2-1 ที่ยิงด้วยจรวด โซยุส 2.1b เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2560 ซึ่งในครั้งนั้นก็เสียดาวเทียมต่างๆ ที่เกาะไปด้วย

ปฏิบัติการปล่อยจรวด โซยุส-2

จรวดโซยุส-2 ที่ถูกปล่อยขึ้นในวันที่ 5 กรกฏาคม 2562 คราวนี้ปฏิบัติการสำเร็จ โดยนำดาวเทียม Meteor M2-2 ของทางการรัสเซียเข้าวงโคจร และลดระดับลงมาปล่อยดาวเทียมจิ๋วอีก 32 ดวง จากหลายประเทศ (อังกฤษ, อเมริกา, อิสราเอล, สวีเดน, ฟินแลนด์, เอควาดอร์, เอสโตเนีย, สาธารณรัฐเชค, และจากประเทศไทย) เข้าสู่วงโคจร

จรวด Soyuz-2 ทะยานขึ้นจาก
แท่นยิง พาเอาดาวเทียมขนาดใหญ่
และเล็กรวม 33 ดวง ปล่อยสู่วงโคจร


ไจแซท-วัน (JAISAT-1)

หลายคนอาจจะยังไม่ทราบว่า JAISAT-1 เป็นคำย่อ มาจาก “Joint Academy for Intelligent Satellites for Amateur Radio of Thailand-1”  โดยดาวเทียมดวงนี้ถูกพัฒนาโดยนักวิทยาศาสตร์ วิศวกร นักวิทยุสมัครเล่นชาวไทย โดยได้รับการสนับสนุนจาก คณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เพื่อนๆ ในสมาคมวิทยุสมัครเล่นแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าลาดกระบัง รวมทั้งนักศึกษาไทยที่ศึกษาในระดับปริญญาโทและปริญญาเอกที่ประเทศญี่ปุ่น ช่วยเหลือทางด้านข้อมูล วิชาการ ช่วยกันสร้าง ทดสอบ ส่วนหัวใจสำคัญของดาวเทียมดวงนี้คือ ทรานสปอนเดอร์ (transponder) ที่ทำหน้าที่ถ่ายทอดสัญญาณที่ส่งจากภาคพื้นดินขึ้นไป ให้กลับลงมาครอบคลุมพื้นที่ใหญ่ขึ้น  ถ้าปราศจากทรานสปอนเดอร์แล้ว ดาวเทียมสื่อสารก็คงเหมือนก้อนหินก้อนหนึ่งที่ลอยวนๆ รอบโลกในอวกาศเท่านั้นเอง

นี่ล่ะครับ หน้าตาของดาวเทียม JAISAT-1
ภาพจาก https://twitter.com/knacksat


การแถลงข่าวดาวเทียม JAISAT-1

เมื่อวันที่ 7 กรกฏาคม 2562 ที่โรงแรมเสนาเพลส ซ.พหลโยธิน 11 กทม. ซึ่งเป็นวันประชุม พบปะสังสรรค์ประจำเดือนของเพื่อนในสมาคมวิทยุสมัครเล่นแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ด้วย มีการแถลงความเป็นมาและความคืบหน้าของการปล่อยดาวเทียม JAISAT-1  ในการนี้ได้รับเกียรติจากทีมงานผู้สร้างดาวเทียม มาอธิบายขั้นตอนการทำงานต่างๆ กว่าจะประสบผลสำเร็จ ในฐานะนักวิทยุสมัครเล่นไทย และคนไทย ขอชื่นชมและขอบคุณคณะทำงานทั้งหมดไว้ด้วย ณ ที่นี้

ดร. จักรี ห่านทองคำ (HS1FVL)
นายกสมาคมวิทยุสมัครเล่นแห่งประเทศไทย
ในพระบรมราชูปถัมภ์
กล่าวเปิดงานแถลงข่าวสารข้อมูล
เกี่ยวกับดาวเทียม JAISAT-1
 
 
ทีมงานอธิบายที่มาที่ไปของโครงการ
และขั้นตอนการออกแบบ สร้าง และ
ทดสอบดาวเทียม กว่าจะสามารถส่ง
ขึ้เนสู่ห้วงอวกาศได้สำเร็จ
 
ผังวงจรส่วนประกอบของ
ลิเนียร์ทรานสปอนเดอร์
(Linear Transponder)
ที่เป็นหัวใจการทำงานถ่ายทอด
สัญญาณของดาวเทียม JAISAT-1
 

ชมภาพการแถลงข่าว/ข้อมูลดาวเทียม JAISAT-1 ที่
https://www.facebook.com/rast.org/videos/643439879505055/

การทำงานของ JAISAT-1

ดาวเทียมดวงนี้ เป็นวงโคจรต่ำ (low orbit) ดังนั้นจะเคลื่อนที่ผ่านภูมิภาคต่างๆ ของโลกไปเรื่อยๆ ในหนึ่งวัน นั่นคือ จะขึ้นพ้นขอบฟ้าและลับไปในเวลา 6-10 นาที และครอบคลุมพื้นที่ไม่มากนัก (เพราะอยู่ไม่สูง แต่ก็ได้หลายประเทศพร้อมกันในแต่ละภูมิภาคล่ะ) ดาวเทียมมีทรานสปอนเดอร์แบบลิเนียร์ (นั่นคือ ทำงานได้ทุกโหมดการสื่อสาร ทั้ง CW, SSB, FM, data ต่างๆ) รายละเอียดังนี้
  • ดาวเทียม JAISAT-1 มีสัญญาณเรียกขานเป็น HS0J
  • Uplink: VHF 145.935-145.965MHz
  • Downlink: UHF 435.965-435.935MHz
  • Beacon: 4.8K GMSK ที่ 435.325MHz
  • ลิเนียร์ทรานสปอนเดอร์เป็นแบบ V/U inverting analog SSB, CW ดังนั้นถ้าส่งเป็น LSB สัญญาณกลับมาจะเป็น USB (และกลับกัน)
  • ดาวเทียมมีโหมดการทำงาน 3 โหมดคือ (1) Safe (2) Normal (3) Experiment คอยติดตามต่อไปว่าจะทำงานในโหมดไหนเมื่อไร นะครับ
หมายเหตุ
อาจมีการเปลี่ยนแปลงความถี่ไปจากนี้ได้ หากมีการเปลี่ยนแปลง จะแก้ไขเมื่อทราบ

ใครใช้ดาวเทียมนี้ได้บ้าง

เนื่องจากความถี่ที่ใช้งาน ดาวเทียมรับความถี่ที่นักวิทยุสมัครเล่นบนภาตพื้นดิน “ส่ง” สัญญาณขึ้นไปในย่านความถี่วิทยุสมัครเล่น VHF และส่งกลับลงมาให้นักวิทยุสมัครเล่นบนภาตพื้นดิน “รับ” สัญญาณในย่านความถี่วิทยุสมัครเล่น UHF ซึ่งทั้งสองนี้ นักวิทยุสมัครเล่นไทยทุกขั้น ไม่ว่าจะเป็น ขั้นต้น ขั้นกลาง หรือ ขั้นสูง ได้รับอนุญาตให้ใช้งานได้ เรียกว่า มีสิทธิใช้ได้ทั่วถึงกันหมด และก็ไม่เฉพาะนักวิทยุสมัครเล่นของไทยเท่านั้นนะครับ เมือใดที่ดาวเทียมโคจรผ่านประเทศอื่นและมันทำงานอยู่ เพื่อนนักวิทยุสมัครเล่นในประเทศนั้นที่มีสิทธิในการใช้ความถี่ที่ดาวเทียมทำงาน ก็สามารถใช้งานได้เช่นกัน

เราใช้งานอะไรดาวเทียมดวงนี้ได้

แน่นอนครับ ดาวเทียมนี้เป็นดาวเทียมสื่อสารสำหรับนักวิทยุสมัครเล่น ดังนั้นจึงถูกออกแบบให้ทำงานในช่วงความถี่ที่นักวิทยุสมัครเล่น (โดยเฉพาะนักวิทยุฯ ไทย) สามารถใช้งานได้ โดยหลักแล้วคือทำหน้าที่ "ถ่ายทอดสัญญาณ" ที่ดาวเทียมได้รับจากภาคพื้นดิน กลับลงมาบนพื้นโลก ทำให้พื้นที่การติดต่อกว้างไกลขึ้น (คล้าย รีพีทเตอร์ แต่ดีกว่า) โดยมี ลิเนียร์ทรานสปอนเดอร์ (Linear Transponder) ที่คนไทยเราเป็นผู้ออกแบบ ทำหน้าที่ถ่ายทอดสัญญาณกลับลงมา และเนื่องจากมันเป็น ลิเนียร์ทรานสปอนเดอร์ จึงทำงานได้ทุกโหมด ถ้าเราส่ง FM ขึ้นไป มันก็จะส่ง FM กลับลงมา ถ้าเราส่ง SSB ขึ้นไป มันก็จะส่ง SSB กลับลงมา (invert mode) ถ้าเราเคาะรหัสมอร์สส่งขึ้นไป (CW) มันก็จะส่ง CW กลับลงมาด้วย นั่นเอง

ข้อควรทราบในการใช้งานดาวเทียมวิทยุสมัครเล่น

ดาวเทียม JAISAT-1 นี้ เรียกได้ว่าเป็นดาวเทียมวิทยุสมัครเล่นไทยดวงแรกเลยก็ว่าได้  นักวิทยุสมัครเล่นไทยหลายคนอาจจะไม่คุ้นเคยกับการใช้งาน ไม่ว่าจะเป็น
  • ต้องมีเครื่องวิทยุที่ถูกต้อง มีสเป็คถูกต้อง
  • ไม่ใช้กำลังส่งสูงเกินไป (ดาวเทียมบางดวงอาจจะหยุดการทำงานชั่วคราวถ้าได้รับสัญญาณขาเข้าที่มีกำลังสูงเกินไป)
  • ต้องมีสายอากาศ รับ ส่ง ที่ถูกความถี่ อาจจะต้องมีอุปกรณ์แยกสัญญาณ (diplexer) ต่อร่วมด้วย
  • รู้ว่าดาวเทียมจะขึ้นพ้นและลงลับขอบฟ้าในทิศใด เวลาใด อันนี้ต้องมีโปรแกรมคำนวณ
  • รู้และปฏิบัติตามกติกามารยาทในการใช้งานดาวเทียม (อ่านเรื่องนี้เพิ่มเติม)
เป็นอย่างไรครับ  เรื่องนี้คงทำให้เพิ่อนๆ รู้จักดาวเทียม JAISAT-1 ดีขึ้น  ไว้ในบทความต่อๆ ไปเราจะนำเรื่องรอบๆ เกี่ยวกับการใช้งานและอุปกรณ์ที่จำเป็นในการใช้งานดาวเทียมนี้ มาเล่าให้ฟังและชวนกันเล่นต่อไปนะครับ

73 DE HS0DJU (จิตรยุทธ จุณณะภาต)